Wyprzedź grypę!

W Warszawie odbyła się konferencja prasowa na temat programu edukacyjnego dla pacjentów "Zdążyć przed grypą", rekomendowanego przez Polskie Towarzystwo Higieniczne. W części seminaryjnej głos zabrały uznane autorytety medyczne: lek. med. Grażyna Dulny z Polskiego Towarzystwa Epidemiologów i Lekarzy Chorób Zakaźnych; prof. dr hab. med. Iwona Grzelewska-Rzymowska, która reprezentowała Klinikę Gruźlicy Płuc Uniwersytetu Medycznego w Łodzi oraz dr med. Konrad Szosland z Centrum Zdrowia Matki Polki. Patronat nad konferencją i programem objeła firma Aventis Pasteur, producent szczepionki przeciw grypie Vaxigrip.

Ognisko na Madagaskarze.

Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) informuje o grypie na półkuli południowej. Na Madagaskarze pierwsze ognisko grypy pojawiło się 4 czerwca. Instytut Pasteura wyizolował tam wirusa grypy typ A H3N2. Do końca sierpnia na grypę zachorowało w tym rejonie owiata 20 tys. osób, zmarło 671 (śmiertelność 3,0%). Wirus zaatakował głównie na terenach pozbawionych łączności ze światem. Jej ofiarami są głównie dzieci i osoby starsze. Władze medyczne Madagaskaru podkreślają, że w szpitalach, przy odpowiednim leczeniu, notuje się nieliczne przypadki zgonów. Światowa Organizacja Zdrowia wysyła na Madagaskar międzynarodowy zespół epidemiologów i wirusologów, by pomogli w walce z epidemią.

Już w roku 1947 WHO rozpoczęła międzynarodowy program badań epidemiologiczny na temat grypy. Obecnie w 110 państwach, w krajowych ośrodkach grypy, identyfikuje się wirusy pobrane metodą posiewów wirusologicznych z gardła i nosa osób zakażonych. Dane z ośrodków krajowych są przesyłane do WHO. Nastepnie opracowany jest wzorcowy skład szczepionki na dany sezon grypowy. Powyższy schemat jest powtarzany corocznie, dzieki czemu skład szczepionki jest aktualizowany każdego roku, zgodnie z zaleceniami WHO.

Występowanie grypy

Grypa jest szeroko rozpowszechniona na całym świecie. Jej epidemie zależne są od pory roku. Na półkuli południowej epidemie grypy obserwuje się od czerwca do września, natomiast na półkuli północnej od listopada do marca. W Polsce epidemie grypy występują w sezonie jesienno- zimowymi i wczesną wiosną. Gwałtowne epidemie (bardzo duża ilość zachorowań), o zasięgu ogólnokrajowym, występują co 2-3 lata.

Wirus grypy zbudowany jest z dwóch warstw: zewnętrznej (otoczka) i wewnętrznej, zawierającej materiał genetyczny wirusa - RNA. Organizm człowieka wytwarza przeciwciała przeciwko składnikom obu warstw. Szczególną cechą wirusa grypy jest jego zmienność - podatność na mutacje. Wirus ten charakteryzuje sie dużą zakaźnością. Przenoszony jest z człowieka chorego na zdrowego drogą kropelkową, tzn. w kropelkach wydzielin z dróg oddechowych, podczas kaszlu, kichania, rozmowy. Kichanie przenosi wirus grypy z prędkością 167 km/h pokonując 5 m w ciągu 1/10 sekundy. Opisano także zarażenia grypą 72% pasażerów samolotu podczas jednego 4,5-godzinnego lotu.

Objawy choroby

Okres wylęgania grypy, tj. okres od momentu zakażenia wirusem do rozwoju choroby, jest krótki i wynosi od kilku do 48 godzin. Wirus rozmnaża się w komórkach nabłonka górnych dróg oddechowych w nosie, gardle, tchawicy, oskrzelach. Zaburza on naturalne mechanizmy odporności, ułatwia też rozwój bakterii (tzw. nadkażenie bakteryjne).
Choroba rozpoczyna się nagle dreszczami i wysoką temperaturą, potami, następnie pojawia się ostry nieżyt błony śluzowej nosa i gardła, kaszel oraz zapalenie spojówek. Objawom tym towarzyszą objawy ogólne, jak uczucie osłabienia, rozbicia, bóle głowy, bóle kostno-stawowo-mięśniowe.

Okres objawów ostrych trwa od 2-6 dni, a okres ustępowania choroby (osłabienie, uczucie zmęczenia) około 2 tygodni. Według niektórych autorów, utrzymywanie się wysokiej gorączki i objawów ze strony układu oddechowego dłużej niż 5 dni uzasadnia podejrzenie, iż mogą to być już wczesne powikłania pogrypowe, wywołane przez wspomniane wcześniej nadkażenia bakteryjne. Do powikłan należą m.in. zapalenie płuc; zapalenie oskrzeli; zapalenie ucha środkowego; zapalenie zatok obocznych nosa; zaostrzenie przewlekłej choroby płuc; zaostrzenie chorób przewlekłych, np. nasilenie objawów choroby wieńcowej, niewydolności krążenia; nasilenie astmy; rozregulowanie cukrzycy; pogorszenie wydolności nerek; drgawki gorączkowe, zespół wstrząsu toksycznego, zapalenie mieśni, zapalenie mięśnia sercowego i osierdzia, zapalenie mózgu, zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, a nawet powikłania ciąży i ryzyko poronienia.
W grypie o ciężkim przebiegu w ciągu kilku godzin rozwija sie krwotoczne zapalenie oskrzeli i płuc o piorunującym przebiegu, z dusznością, sinicą oraz krwiopluciem. Ta postać grypy dość często, niestety, kończy się zgonem w ciągu 24 godzin od chwili wystąpienia pierwszych objawów chorobowych.

Kto najczęściej choruje

Grypa stanowi poważne zagrożenie u osób, u których może dojść do poważnych powikłań pogrypowych, które mogą zagrażać ich życiu. Są to:

• osoby powyżej 50 roku życia,
• dorośli i dzieci z przewlekłymi chorobami i zaburzeniami czynnościowymi układu oddechowego, w tym osoby chorujące na astmę oskrzelową,
• dorośli i dzieci z przewlekłymi chorobami układu krążenia,
• osoby z hemoglobinopatią,
• dorośli i dzieci z przewlekłymi chorobami nerek,
• osoby z zaburzeniami odporności spowodowanej stosowaniem leków (cytostatyków, kortykosterydów) oraz po radioterapii,
• osoby z niedoborami odporności, włączając w to osoby zakażone HIV,
• osoby z chorobą nowotworową
• dorośli oraz dzieci cierpiące na przewlekłe choroby metaboliczne, w tym cukrzyce,
• osoby często chorujące na infekcje wirusowe oraz bakteryjne,
• osoby, u których stwierdzono przewlekłe nosicielstwo bakterii, takich jak paciorkowce, gronkowce pałeczki Haemophilus.

Profilaktyka, czyli szczepienie

Grypa w Polsce jest nadal lekceważona. Wiele osób próbuje "przechodzić grypę", nie licząc się z niebezpieczeństwem powikłań. Według Państwowego Zakładu Higieny, który wraz z Wojewódzkimi Stacjami Sanitarno-Epidemiologicznymi monitoruje liczbę zachorowań na grypę, szczyt zachorowań przypada na okres od stycznia do kwietnia. W Polsce w okresie epidemicznym, w ciągu paru miesięcy może zachorować nawet 3 mln osób. W 2000 r. z powodu grypy zmarło w Polsce 358 osób.

Od pewnego już czasu dużą wagę w profilaktyce grypy przywiązuje się do szczepień ochronnych. W wielu krajach przeprowadzono analizę porównawczą kosztów profilaktycznych szczepień przeciwko grypie i strat ekonomicznych powstałych w wyniku choroby.
Wszystkie badania i analizy wykazały, że bezpośrednie koszty grypy i straty nią spowodowane są 2-4 razy wyższe od kosztów szczepień profilaktycznych.

W Polsce dostępne są dwa rodzaje szczepionek: rozszczepione (typu split) - zawierające antygeny zewnętrzne jak i wewnętrzne wirusa grypy oraz podjednostkowe (typu sub-unit) - zawierające tylko antygeny zewnętrzne wirusa grypy. Liczba osób szczepiących się przeciwko grypie w Polsce systematycznie wzrasta.