Co najmniej 4,5 tys. lat temu chińscy rzemieślnicy potrafili już szlifować bardzo twarde materiały przy użyciu drobnego diamentowego żwiru. Świadczą o tym wyniki ostatnich analiz tych zabytków przeprowadzonych przez amerykańskiego fizyka - informuje serwis internetowy "EurekAlert".
Wyniki ostatnich badań chińskich toporków ceremonialnych wykazały, że rzemieślnicy z kultur Liangzu i Sanxingcun potrafili wykorzystywać diamenty do szlifowania i polerowania innych kamieni szlachetnych o bardzo wysokiej twardości. Dary grobowe pochodzące z okresu pomiędzy 4000 a 2500 r. p.n.e. są jednocześnie najstarszymi zabytkami, do budowy których wykorzystano szafiry.
Obiektem badań amerykańskiego naukowca są cztery ceremonialne toporki, których dekorację stanowią duże szafiry. Najmniejszy z toporków nich ma 13 cm długości, największy 22 cm. Trzy z nich pochodzą grobów arystokracji chińskiej kultury Sanxingcun (4000-3800 r. p.n.e.) i późniejszej Liangzhu, czwarty zabytek datowany jest na połowę III tysiąclecia p.n.e.
"To, co jest najbardziej zdumiewające w tych kamieniach w brązowe i szare plamki, to fakt, że ich powierzchnia została wypolerowana jak lustro. Można założyć, że do szlifowania kamieni użyto kwarcu, jednak wciąż zaskakujące byłoby to, że tak doskonałe wykończenie jest wynikiem polerowania piaskiem kwarcowym" - powiedział Peter J. Lu, fizyk z Graduate School of Arts and Sciences Uniwersytetu Harwardzkiego w Cambridge zajmujący się od pięciu lat szczegółową analizą chińskich zabytków.
Szafir to niebieska odmiana tlenku glinu, minerału zwanego korundem. Jest to jeden z najtwardszych materiałów występujących w środowisku naturalnym Ziemi. Na początku XIX w. austriacki mineralog Friedrich Mohs zaproponował stworzenie skali twardości materiałów w oparciu o 10 charakterystycznych minerałów. Według stosowanej do dziś skali twardości Mohsa 10 stopień reprezentuje najtwardszy materiał, czyli diament, 9 - korund, 8 - topaz i dopiero 7 - kwarc.
Obróbka polegająca na ścieraniu i polerowaniu odbywa się na zasadzie używania twardszego minerału w roli narzędzia obrabiającego miększy materiał. Stąd do obróbki korundu naje się jedynie diament. Kwarc, jako miększy materiał, używany w późniejszych okresach do polerowania większości kamieni szlachetnych i półszlachetnych, nie znajduje w tym wypadku zastosowania.
Do analizy struktury minerałów amerykański fizyk użył aparatury wykorzystującą zjawisko dyfrakcji promieni rentgenowskich, przy badaniu wypolerowanych powierzchni szafirowych wykorzystał mikroskop elektronowy. Wszystkie analizy potwierdziły, że stopień wygładzenia powierzchni szafiru odpowiada współczesnym standardom i był możliwy do osiągnięcia jedynie przy wykorzystaniu preparatów diamentowych. Najbliższe złoże diamentów znajduje się ok. 200 km od cmentarzyska, z których pochodzą toporki.
W świetle tych ustaleń Peter J. Lu proponuje uznać zabytki kultur Liangzu i Sanxingcun za najwcześniejsze dowody na użycie diamentów. Dotychczas za najstarsze ślady wykorzystanie tego minerału uważano przewiercone muszle z Indii datowane na połowie I tysiąclecia p.n.e.
Wyniki prac mogą rzucić nowe światło na technikę wytwarzania nefrytowych zabytków, które były cennym towarem w neolitycznym handlu wymiennym. Nefrytowe naczynia i figurki były szeroko poszukiwanym dobrem.
Pełne wyniki analiz Petera J. Lu zostały opublikowane w lutowym numerze magazynu "Archaeometry". (PAP)