Prozac ma już 25 lat

Amerykański koncern farmaceutyczny Eli Lilly wprowadził na rynek w 1988r. prawdziwy hit - Prozac, lek który należał do antydepresantów trzeciej generacji. Był to pierwszy preparat, który zapoczątkował nową grupę leków tzw. wychwytu zwrotnego serotoniny (SSRI – Selective Serotonin Reuptake Inhibitor). Jego działanie miało polegać na zwiększeniu w mózgu poziomu serotoniny, neuroprzekaźnika, który wpływa o na poprawę naszego samopoczucie.

Sukces prozacu był tak ogromny, że w USA zaczęto podawać go także nawet osobom, które nie mają depresji, a jedynie odczuwają spadek nastroju. Zaczęto próbować leczyć farmakologicznie również pacjentów, którzy mają problemy emocjonalne, takie jak poczucia niskiej wartości czy brak pewności siebie i wahania nastroju.

Prozak doczekał się bardzo wielu publikacji, nie tylko naukowych. O cudownym wpływie na ogólne samopoczucie przekonywał Peter Kramer w książce „Wsłuchując się w prozac”. Głosił on, że prozac i cała grupa leków SSRI pomaga w usuwaniu objawów depresyjnych, abstynencyjnych, bulimii czy nerwicy natręctw.

Kramer pisał, że środki te poprawiają ogólne samopoczucie, psychicznie wzmacniają osoby i zwiększają odporność na stres. Wraz z psychoterapią SSRI miały nawet doprowadzić do zmian osobowości, które trudno byłoby osiągnąć innymi metodami.

Inna pozycja „Prozac Nation” w podobnym tonie napisana przez  Elizabeth Wurtzel , stała się bestsellerem i doczekała się ekranizacji.  Autorka  opisuje w niej studentkę dziennikarstwa, która jest chwiejna emocjonalne i zaczyna sięgać po narkotyki. Trafia do lekarki, która przepisuje jej prozac - cudowny lek na wszelkie nieszczęścia. Jej życie zmienia się na lepsze, choć zaczyna dostrzegać, że coraz bardziej uzależnia się od leku.

Jednak nie wszyscy podzielali entuzjazm wobec "tabletki szczęścia". Prof. David Healy z Cardiff University, autor książki „Pharmageddon. The Drug Industry's Grip on Our Health and Lives”, uważa, że ogromny sukces prozaku był głównie wynikiem doskonałego chwytu marketingowego producenta leku. Starano się bowiem wywołać wrażenie, że niemal wszyscy potrzebują takiego wsparcia w postaci środka na poprawę nastroju.

Z upływem lat coraz więcej doniesień krytycznie opisywało antydepresanty. W 2008 r. ukazała się metaanaliza 35 badań klinicznych fluoksetyny, a także innych leków na depresję, takich jak paroksetyna, nefazodon i wenlafaksyna, w której sugerowano, że ich skuteczność niewiele odbiega od placebo. Pojawiały się publikacje, w których przedstawiano wyniki, w których prozac nie pomagał większości pacjentom chorującym na depresję.

Obecnie opinie na temat prozacu i grupie antydepresantów są bardzo wyważone. Nie stały się one lekami poprawiającymi samopoczucie. Potwierdzono, że wzrost poziomu serotoniny w mózgu wcale nie zwiększa poczucia szczęścia.

Prozac nie działa od razu, potrzeba zwykle 2-4 tygodni, żeby pacjent odczuł jakąś poprawę. Przydatny jest wyłącznie u osób cierpiących na depresję lekką i średnio nasiloną. Zaletą jego jest to, że może być stosowany w dłuższym okresie czasu, tj. nawet przez wielu lat.

Leki przeciwdepresyjne są powszechnie na całym świecie. Trudno  wyobrazić sobie codzienne życie  Europejczyków i Amerykanów bez „pigułek szczęścia”. „BBC News” informuje powołując się na badania specjalistów z Bonn, że w Europie w 2010 r. antydepresanty zażywała co dziesiąta osoba, zaś Centrum Kontroli Chorób (CDC) w Atlancie szacuje, iż w USA sięga po te leki  11 proc. osób powyżej 12. roku życia.

Jednym z największych osiągnięć wprowadzenia na rynek prozacu była zmiana negatywnego postrzegania depresji, pacjentów borykających się z tym problemem, jak i samych leków przeciwdepresyjnych. Wiele osób przestało traktować depresję jako chorobę ludzi słabych i rozchwianych emocjonalnie. Inni zaś przekonali się, że sięgając po odpowiednie leki można lepiej radzić sobie z chorobą.

„Depresja to ciężka choroba mózgu, która u niektórych chorych może powrócić, szczególnie wtedy, gdy chorzy nie stosują się do zaleceń lekarza, zażywają zbyt małe dawki leków albo przedwcześnie przerywają leczenie” – uważa prof. Łukasz Święcicki z Instytutu Psychiatrii i Neurologii w Warszawie.